Иргэний нийгэм мөн үү? Манлай төрийн бус байгууллага мөн үү?

Дэлхийн өсөлт гэдэг байгууллага Оюутолгойн гэрээг байгуулсанд Монгол Улсыг сайшааж гадаадын олон хэвлэлд ярилцлага өгчээ. Тэгэхдээ өөрсдийгөө Монгол дахь “манлай төрийн бус байгууллагуудын нэг” гэж нэрлээд, иргэний нийгэм энэ гэрээг ихэд сайшааж байгаа гэсэн гарчиг өгчээ.

Дэлхийн өсөлт үнэхээр иргэний нийгмийн байгууллага мөн үү? Төрийн бус байгууллага бол мөн байх, Монголын хуулиар. Харин компанийн эрх ашгийн төлөө зүтгэдэг ТББ-ыг иргэний нийгэм гэх нь хаашаа ч юм. Иргэний гэдэг тодотголтой олон хөдөлгөөнүүд харин гэрээг муу болсон л гээд байгаа. Зарим нь бүр өлсгөлөн зарлаж байна. Тэд бас иргэний нийгэм биш байхнээ дээ. Мөн Монголд орж ирээд жил орчим ОТ гэрээг батлуулах гэж идэвхтэй лобби хийсэн, дарга нар нь хааяа монголд ирдэг, эндхийн төлөөлөгч нь уул уурхайн томоохон компанийн Удирдах зөвлөлийг даргалж байсан хүн зэрэг тодотголтой байгууллага олон арван жил өөрсдийнхөө бор зүрхээр зүтгэж яваа ТББ-уудаас илүү манлайлагч гэж үү?

Тойргийн мөнгийг яах бол?

Тухайн үед гишүүн тус бүрийн 250 сая төгрөг болсон тойргийн мөнгийг үндсэн хууль зөрчсөн гээд 2008 онд цэийн шийд гарсан ч УИХ тоогоогүй, 2009 онд 500 сая, 2010 онд нэгтэрбум болсон билээ. УИХ энэ мөнгөнөөсөө татгалзах уу, эсвэл хэт ил хийж байснаа далдалж, энгийн хүн тойргийн мөнгө гэж байгааг мэдэхгүй түвшинд нуух уу гэдгийг энэ хаврын чуулганаас харах үлдэж байна.

Ийм мөнгө дэлхийн бусад хэд хэдэн оронд байдаг юм байна. Пакистанд анх 1985 онд гарсан гэж ярих юм. Мөн Африкийн хэд хэдэн оронд, тухайлбал Кени зэрэгт ийм мөнгө байдаг юм байна. Дэмжигчид ч нилээдгүй байдаг бололтой. Харин сөрөг тал нь ялангуяа манайх шиг ил тод байдал муу, хариуцлага тооцолт гэж байдаггүй нийгэмд илүү их юм болов уу. Гол нь төсвийн төвлөрлийг сааруулна гэж ярьдаг ч орон нутгийн удирдлагад огт итгэл үзүүлэхгүй байгаа нь энэ мөнгөнөөс харагдаж байна. Мөн засаглалын хуваарь тал дээр ерөнхийлөгчөөс авахуулаад олон хүн их сөрөг үр дагавартайг нь хэлсэнийг санах хэрэгтэй.

ОТ ногоон гэрэл

Оюутолгойн гэрээг Засгийн газар хүчин төгөлдөр хэмээн зарлалаа. Хугацаанаас нь 7 хоногийн өмнө ийн яаран зарласанд мэдээж УИХ дээр дахин асуудал үүсэхээс сэргийлсэнийх байх. Ямар ч л байсан манай эдийн засгийн дүр төрхийг тодорхойлох төсөл урагшлах нь тодорхой.

Харин Засгийн газрын хоёр сайдын тайлбараас анхаарал татсан асуудлууд байлаа. Манай улс төслийн нийт өнөөгийн үнэ цэнийн 66 хувийг хүртэнэ гэж ТЭЗҮ-д заасан гэж толгой эргүүлэв. 66 хувийг монголын тал авна гэсэн үг ОТ-н хөрөнгө оруулалтын гэрээнд байхгүй. 66-н хувийг авч ч магад, авахгүй ч байж магад. Бүр нарийн тооцвол 66 хувиа авах магадлал бага. Харин нөгөө тал 34 хувиа авах магадлал бол бараг 100 хувь. Харин түүнээс дээш хувь хүртэх магадлал мөн их. Хүмүүсийг төөрөгдүүлсэн мэдэгдэл хийсэн гэж хэлж болно. За УИХ-ын гишүүд ямар тоо ойлгох биш нарийн тоо танилцуулаад хэрэггүй гэж үздэг хүмүүс энгийн иргэдэд бол бүр энгийн мэдээлэл л өгнө биз дээ.

Татварын урьдчилгаа төлбөр зээл болсонд хариу өгөхдөө энэ нь ямар ч ялгаагүй мэт тайлбарлах юм. Зээл гэдэг бол заавал тодорхой хугацаанд эргэн төлөх нөхцөлтэй байдаг. Харин татварын урьдчилгаа бол тухай татварыг төлөх нөхцөл бүрэлдээгүй бол тийм нөхцөл бий болтол эргэн төлөлт нь хойшлоод л байх, бүр зарим тохиолдолд огт эргэн төлөгдөхгүй байж болох зүйл. Ялгаа байгаа биз…

За ямар ч л байсан ОТ-д амжилт хүсье. Үнэхээр 66 хувийг аваасай л гэхээс. Юу л болдоо…

Рио-гийн дүр төрх

Хятадад авилгал өгсөн, тагнуул хийсэн хэрэгт сэжиглэгдэж байсан Рио Тинто-гийн ажилчид гангийн үйлдвэрүүдээс хахууль авснаа хүлээсэн гэсэн мэдээ гарсан. Авч байгаа юм чинь өгч чадаж байгаа л байхдаа. Рио бол уул уурхайд хамгийн гайгүй компани нь шүү дээ. Мөн 30-аадхан жилийн өмнө зэвсэг худалдан авч орон нутгийн иргэдийн эсэргүүцлийг дарахаар төлөвлөж байсан л компани. Ашгийн төлөө компани юу ч хийдэг болохын жишээ. Монголд харин Оюутолгойгоос хамгийн их ашиг авахын төлөө юу хийх бол.

Таван Толгойн лицензийг бол яах ч үгүй л биз дээ

Ураны нэгэнт хайгуул нь хийгдчихсэн орд бүхий талбайд дахин лиценз олгосон нь хууль бус байсан гэж УИХ-ын нэгэн байнгын хорооны дарга З. Энхболд зарлалаа. Тиймээс хууль бусаар олгогдсон лицензийг төр эргүүлэн татан авах ёстойг тэр хэллээ. Үнэхээр тийм зүйл болсон гэдгийг УИХ-ын ажлын хэсэг тогтоосон байна.

Харин Таван Толгойг яах бол? Мөн л хайгуул нь аль хэдийнээ хийгдсэн газарт баахан улс төрчид лиценз авчихсан байсан, түүнийхээ нэгээхэн хэсгийг төрд буцаагаад өгчихсөн. Яг ураны ордынхтой адил асуудал сөхөгдөж байсан тул улс төрийн карьераа бодсон нөхдүүд эх орончийн дүрд тоглосон. Гэхдээ Энержи ресурс томхон ордтой үлдсэн. Одоо ашиглаад эхэлчихсэн. Энэ компанийн лицензийг яах бол?

Яах ч үгүй л биз дээ…

Зоос Хөгжлийн банк болох уу?

Хөгжлийн банк байгуулахын тулд улс төрчид болон олон нийтийн дэмжлэгийг авах гэж ядаж байсан Засгийн газарт Зоос банк дампуурсан нь таатай зүйл болох шиг. Одоо банкийг төр мэдэлдээ аваад, нэрийг нь хөгжлийн болгочихвол боллоо…

Татвар төлөгчдийн мөнгийг мөн ч их цацах юм аа. Дунд нь хариуцлага хүлээдэг зээлдэгч, хувьцаа эзэмшигч, өмчлөгч, ажилтан, ер нь хэн ч энэ банкнуудад байхгүй үлдэх юм…

Дэлхийн Банк бие даасан think tank байгуулахад туслана

Хоёр жилийн өмнө санагдана, манай улсын уул уурхайн салбарын засаглалыг бэхжүүлэх зорилгоор Дэлхийн банк 9.3 сая долларын зээл, тусламжийн багцыг баталсан байдаг. Үнэхээр цагаа олсон, хэрэгтэй төсөл гэж бодож байгаа.

Харамсалтай нь энэ зээл\тусламж нь зөвхөн төрийн байгууллагуудыг бэхжүүлэхэд, тэр дотроо гүйцэтгэх засаглалын чадавхийг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байгаа. Нэг талаас сонирхолын бүлгүүдийг өргөнөөр оролцуулж байж бодлого боловсруулах ёстой гэж Дэлхийн банк өөрөө хэлдэг, гэтэл чадавхийг бэхжүүлэх болохлээр төрийн байгууллагыг л анхаарч байгаа нь ойлгогддоггүй юм. Энэ төслийн хүрээнд Австрали, Чили зэрэг улсуудад манай дарга нар олноороо айлчилсан нь үнэн. Туршлага судлахаар. Харин төслийн баримтад нэг арга хэмжээ байгаа нь анхаарал үнэхээр татаж байгаа юм. Энэ нь бие даасан think tank байгуулах асуудал юм. Ач холбогдол нь их. Мэдээж манай улс төрчид тийм бие даасан институцийн үгийг бол сонсох байх… Харин тэр бие даасан байгууллагыг Хэрэг эрхлэх газрын дэргэд байгуулна гэж бичсэн байгаа юм.